Advertentie

Koorts

Ieder kind heeft wel eens verhoging. Maar bij welke temperatuur spreken we eigenlijk over koorts? En wanneer moet je naar de dokter?

Ziektebeeld

Kinderen hebben vaker koorts dan volwassenen. Onder koorts wordt verstaan dat de lichaamstemperatuur 38  of hoger is. Ouders spreken ook vaak over verhoging, waarmee dan wordt bedoeld dat de temperatuur ergens tussen 37,5 en 38  ligt. Artsen vinden dit geen koorts en over de term verhoging wordt daarom in dit artikel verder niet gesproken.

Als kinderen onder 3 maanden koorts krijgen, moet ze altijd door een arts worden beoordeeld. Omdat het vaak niet duidelijk is waardoor op deze leeftijd de koorts ontstaat, zal er vaak een kinderarts in consult worden gevraagd. Een baby met koorts kan een ernstige ziekte hebben, zonder dat er daarbij voor de ouders veel lichamelijke kenmerken aanwezig zijn.

Voor de beoordeling van een ziek kind met koorts is het van het grootste belang of er behalve de koorts ook nog één of meerdere van de onderstaande lichamelijke kenmerken aanwezig zijn:

Wanneer jouw kind bij koorts één of meerdere van onderstaande ziekteverschijnselen laat zien moet je altijd een arts waarschuwen.

  • Bewustzijn: slecht wekbaar, geen enkele interesse in omgeving, geïrriteerd of prikkelbaar gedrag, apathie;
  • Kleur van de huid: gemarmerd, bleek, blauw, ijskoude voeten en rest lichaam warm;
  • Huidverschijnselen: rode vlekjes die niet weg te drukken zijn;
  • Ademhaling: snel, steunend of kreunend, geforceerd, met zichtbare moeite, gebruik van hele borstkas, intrekkingen en opengesperde neusvleugels;
  • Huilen: zwak, klagelijk of juist gillend, voortdurend en niet te troosten;
  • Drinken: slecht en weigeren van fles of voeding;
  • Frequent Braken

Oorzaken

Koorts is een reactie van het lichaam, wanneer ergens in het lichaam bacteriën of virussen een infectie hebben veroorzaakt. Er is een groot aantal virussen en bacteriën die allemaal koorts kunnen geven. Zeker bij jonge kinderen, tot ongeveer vier jaar komen er met name heel veel luchtweginfecties voor die door virussen worden veroorzaakt. Het is altijd verleidelijk om koorts daaraan toe te willen schrijven. Echter ook op een moment dat bijna iedereen verkouden is en hoest kan het zijn dat je kind een hele andere infectie heeft. Als er voor de koorts geen verklaring wordt gevonden en je kind is er wel ziek bij is het altijd nodig hierover met je huisarts te overleggen.

Aan bijzondere oorzaken voor de koorts moet worden gedacht bij terugkeer van vakanties naar de tropen of subtropische gebieden. Bedenk dat daar andere infecties voorkomen dan in Europa, zoals malaria of dengue (knokkelkoorts) die je kind kan hebben opgelopen.

Een oorzaak voor aanhoudende niet op antibiotica reagerende koorts is die welke wordt veroorzaakt door de ziekte van Kawasaki.

Zeldzaam ook is de systemische JIA, een reumatische aandoening, die bij jonge kinderen begint en waarbij er ook piekende koorts is met huiduitslag en vergroting van lymfklieren. Afwijkingen aan de gewrichten hoeven er in de beginfase niet te zijn.

Onderzoeken

Voor oudere kinderen zijn oorthermometers prima te gebruiken. Onder de zes maanden zijn ze onbetrouwbaar en is het beter om de rectale temperatuur te meten. Thermometers die in de mond of onder de oksel worden gehouden kunnen een wat te lage weergave van de temperatuur geven. Voor oudere kinderen maakt die onbetrouwbaarheid niet zoveel uit. Het verschil is ongeveer een halve graad. Deze moet dus bij de afgelezen temperatuur worden opgeteld om de werkelijke temperatuur te krijgen.

Behandeling

Koorts op zich hoeft niet behandeld te worden. Er zijn een aantal maatregelen die je als ouders kunt nemen waardoor je kind zich mogelijk wat beter voelt.

  • Zorg voor luchtige kleding en dek het kind niet te dik toe. Er is geen aanwijzing dat ‘het eruit zweten’ het ziektebeloop versnelt. Als je kind rillerig is moet er zoveel kleding of beddengoed worden gegeven dat het kind zich behaaglijk voelt.
  • Geef je kind waarom het vraagt. Misschien is er wel weinig eetlust en bestaat er meer behoefte om te drinken. Je kunt daarvan ruim geven. Vooral wat koele dranken vinden kinderen vaak wel fijn. Voor zieke kinderen met koorts is het geven van kleine hoeveelheden beter dan een grote hoeveelheid ineens. Als een kind braakt en koorts heeft, is het verstandig om hierover met de huisarts contact op te nemen.
  • Zorg voor een beetje rustige omgeving en houd de kamertemperatuur niet te hoog. Om met koorts in een hete kamer te moeten liggen voelt heel naar.
  • Je kunt wat meer dingen doen die je kind leuk vindt, zoals voorlezen of een spelletje. Ook het krijgen van een klein cadeautje helpt eraan mee dat kinderen zich beter voelen.
  • Boven de drie maanden kunnen ook koortsverlagende medicijnen worden gegeven (zie onder).

Om de koorts te verlagen, gaat de voorkeur uit naar paracetamol. Dit vanwege een aantal gunstige eigenschappen ten opzichte van andere koortsverlagende middelen.

Hieronder staat nog een keer per leeftijd de hoeveelheden die kinderen als drank, tablet of als zetpil mogen gebruiken. Het zal je opvallen dat de hoeveelheid die als zetpil kan worden gegeven lager is dan die in drank of tabletvorm. Dit heeft te maken met de betere opname uit het rectumslijmvlies, ten opzichte van de maag en darm.

leeftijd frequentie tablet of drank frequentie zetpil
3-12 maand 4-6x per dag 60 mg 2-4x per dag 60 – 120mg1
1-2 jaar 4-6x per dag 120 mg 2-3x per dag 240-250 mg
2-4 jaar 4-6x per dag 120-180 mg 3x per dag 240-250 mg
4-6 jaar 4-6x per dag 180 mg 4x per dag 240-250 mg
6-9 jaar 4-6x per dag 240 mg 2-3x per dag 500 mg
9-12 jaar 4-6x per dag 360-375 mg 3x per dag 500 mg
>12 jaar2 4-6x per dag 500-1000 mg 2-3x per dag 1000 mg

 1 Voor baby’s geldt dat van de paracetamol zetpillen voor de groep van 3-5,5 kg de dosering twee tot vier maal per dag 60 mg bedraagt en voor de groep van 5,5-10 kg de dosering twee tot vier maal 120 mg per dag.

Veelgestelde vragen

Is het beter om bij koorts wel of juist geen koortsverlagende middelen zoals paracetamol te geven?

Antwoord: Over het algemeen is er geen bezwaar tegen het geven van paracetamol. Je kind zal zich er beter door voelen. Artsen houden er als ze het weten bij de beoordeling van de toestand van een kind wel rekening mee dat er paracetamol gegeven is. Acetylsalicylzuur (Aspirine®, Aspro®) mag aan kinderen met koorts niet worden gegeven.

Waar komt het advies vandaan om kinderen met koorts niet te dik te kleden?

Antwoord: Jonge kinderen, maar vooral ook baby’s kunnen hun temperatuur slecht goed zelf regelen. Wanneer zij koorts hebben en te warm worden gekleed kan hun lichaamstemperatuur flink oplopen. Door ze luchtig te kleden en niet te dik in te pakken blijft de temperatuur hopelijk binnen de perken.

Wanneer heeft mijn kind het risico op een koortsstuip?

Antwoord: Koortsstuipen ontstaan bij kinderen die daarvoor op de een of andere wijze gevoelig zijn. De stuip kan bij aanhoudend hoge koorts optreden, maar ook al als er een stijging van de temperatuur optreedt van bijvoorbeeld 37,8 naar 38,4 . Koortsstuipen komen met name voor rond anderhalf jaar. Onder zes maanden en boven zes jaar zie je ze niet meer.

Wanneer moet ik me bij koorts ongerust maken?

Antwoord: De toestand van je kind blijft altijd de belangrijkste graadmeter om in de gaten te houden. Koorts is een uiting van een infectie. Hoe ziek je kind daarbij wordt, is af te lezen uit zijn gedrag en de verschijnselen zoals ze hierboven staan genoemd. De koorts op zichzelf is wel belangrijk om te vervolgen, maar is niet doorslaggevend bij de beoordeling hoe ziek een kind is.

Mag mijn kind naar buiten als het koorts heeft?

Antwoord: De koorts alleen is geen reden om binnen te blijven. Waarschijnlijk heeft je kind nu echter toch niet zoveel zin om naar buiten te gaan omdat het zich ziek voelt. Het is meer de algehele toestand bij het ziek zijn die bepaalt of je kind binnen zal blijven.

Meer weten

De lichaamstemperatuur verloopt niet als een strakke lijn over de dag. In de vroege ochtenduren is de temperatuur het laagst. Daarna stijgt hij weer om rond 7 uur ’s avonds op zijn hoogste punt aan te komen. Wanneer een kind koorts heeft verloopt de temperatuur ook vaak op bovenstaande wijze.

Vroeger werden uit het verloop van de temperatuur veel conclusies getrokken. Dat was met name belangrijk in een tijd dat men nog niet zoveel laboratorium onderzoek ter beschikking had om een diagnose te kunnen stellen. Toch zijn er nog wel enige zij het zeer algemene conclusies te trekken uit het temperatuur beloop.

Bij virusinfecties van de luchtwegen worden over het algemeen nooit hele hoge temperaturen gezien. Een door bacteriën veroorzaakte infectie daarentegen kan hele hoge piekende koortsen geven. In de ochtend is de temperatuur normaal maar in loop van de dag schiet hij dan weer omhoog.

Het is beslist niet ongewoon dat na een koortsperiode, wanneer je kind weer beter aan het worden is de temperatuur tot hele lage waarden daalt. De temperatuurregeling is dan blijkbaar “van slag”. Temperaturen tot 35º of zelfs nog lager kunnen erbij voorkomen. Deze ondertemperatuur is niet gevaarlijk. Maar een ondertemperatuur kan ook altijd een teken van een ernstiger infectie zijn. Met name baby’s vertonen vaak bij een infectie juist een lage temperatuur. Daarom is het bij ondertemperatuur van een kind altijd nodig hierover met de huisarts overleg te voeren.

Dit artikel is goedgekeurd door Herman van Tinteren, kinderarts, niet praktiserend. Hij werkte 33 jaar als algemeen kinderarts in ziekenhuis Tergooi.