Advertentie

Reumatische ziekten

JIA

       Reuma in de kleine gewrichtjes van de vingers. (JIA)

Ziektebeeld

Als een kind onder de 16 jaar een ontsteking van één of meer gewrichten heeft, langer durend dan zes weken, waarvoor geen andere verklaring is te geven spreekt men van JIA. Dit is wat vereenvoudigd in de volksmond wel jeugdreuma wordt genoemd. In dit stuk wordt steeds de term JIA gebruikt. Het is de afkorting van de medische naam Juveniele Idiopathische Artritis. Er zijn een aantal vormen met verschillende kenmerken. Bij kinderen is het een heel ander ziektebeeld dan bij volwassenen.

De indeling in de verschillende vormen is niet strak omlijnd. Sommige vormen hebben bepaalde kenmerken van andere, of gaan daar naar verloop van tijd in over.

JIA wordt gekenmerkt door het chronische beloop. Er kunnen daarbij perioden voorkomen dat het beter of slechter gaat. Vaak zijn er klachten van vermoeidheid. Deze kunnen deels door de ziekte zelf of door de medicijnen ontstaan. Medicijnen moeten langdurig worden ingenomen en er zijn veel artsenbezoeken, bezoeken aan de fysiotherapeut of de reumaconsulent nodig.

Daarmee is JIA net als alle chronische ziekten voor kinderen een flinke belasting, die ook ingrijpt in het dagelijks leven.

De vorm waarbij een klein aantal gewrichten is aangedaan heeft een betere prognose dan de vorm waarbij meer dan vijf gewrichten betrokken zijn. Medicijnen vervullen bij het genezingsproces een belangrijke rol.

Zie ook onder bij: Meer weten

Oorzaken

JIA behoort tot de zogenoemde autoimmuunziekten. Dat wil zeggen dat er door de een of andere reden een verstoring van het afweersysteem is, die aanzet tot een ontstekingsreactie. Waarschijnlijk spelen hierbij de reactie op infecties en erfelijke factoren een rol. Normaliter stopt de reactie waarbij cellen worden aangezet tot een ontstekingreactie. Wanneer dit door blijft gaan ontstaat een chronische ontstekingsreactie met cellen, die beschadigend gaan werken op het gewricht.

Het kraakbeen dat dat de botuiteinden bedekt, raakt aangetast en ook de gewrichtskapsel is bij het ontstekingsproces betrokken. Hierdoor ontstaat er een verdikking van de gewrichtskapsel en komt er extra vocht in het gewricht.

Behalve in de gewrichten kunnen er ook afwijkingen aan de ogen of interne organen bij voorkomen.

Onderzoeken

Er wordt naast uitvoerig lichamelijk onderzoek, waarbij goed gelet wordt op de functie van alle gewrichten afzonderlijk, ook bloedonderzoek ingezet. Het bloedonderzoek is evenwel minder belangrijk dan de wijze waarop het kind de ziekte presenteert. JIA is daarom wat wordt genoemd een klinische diagnose. Daarmee wordt bedoeld dat de verschijnselen die het kind in de loop van de tijd heeft laten zien bepalend zijn voor het stellen van de diagnose en dat het niet het laboratorium onderzoek is wat bepalend is.

Alle kinderen met JIA behoren ook regelmatig door de oogarts te woorden onderzocht. Dit is om een vaak zonder klachten verlopende ontsteking (uveïtis) bijtijds te kunnen herkennen, nog voordat er schade optreedt.

Kinderen met JIA worden over het algemeen in een academisch centrum behandeld. Vaak heeft de eigen kinderarts bij de controles ook een rol.

Behandeling

De behandeling richt zich tegenwoordig behalve op het bestrijden van de actuele klachten ook op het voorkomen van verdere schade aan het gewricht. Naast medicijnen krijgen kinderen, afhankelijk van de fase waarin hun aandoening is ook fysiotherapie. Nieuwe inzichten in de behandeling zorgen ervoor dat vooral wordt gekeken hoe de balans tussen activiteit en rust zo goed mogelijk in evenwicht is.

Bewegingstherapie moet herstel van spierkracht en belastbaarheid terugbrengen.

Bij het ontstaan van contracturen in de gewrichten, worden wel spalken voorgeschreven.

Medicijnen die in de verschillende fasen worden voorgeschreven zijn:

–  Niet Steroïde Anti-inflammatoire medicijnen, (NSAID) zoals naproxen en ibuprofen

–  Disease Modifying Antirheumatic Drugs (DMARD’s), zoals methotrexaat en sulfasalazine

–  Glucocorticoïden

–  TNFα blokkerende middelen

Kennis over en ervaring met de interactie die de bovenstaande medicijnen op organen, zoals lever en nieren en op elkaar hebben, is nodig om kinderen veilig te kunnen behandelen. De toepassing van deze midicijnen bij de verschillende reumavormen en de verschillende stadia van de ziekten vereist een specialistische behandeling. Dit is de reden dat kinderen met JIA altijd in een academisch centrum worden behandeld door een kinderarts, die is gespecialiseerd in reumatische ziekten.

Veelgestelde vragen

Hoe gaat het verder met mijn kind op school?

Antwoord: Het beloop van de ziekte kan wisselen, naar de vorm die het kind heeft. Er komen perioden voor dat kinderen met bepaalde vormen gewoon naar school kunnen gaan. Er zijn echter ook vormen bij waarbij kinderen vaak schoolverzuim hebben en waarbij intensieve behandelingen nodig zijn. In zulke situaties gaan kinderen vaak naar een school voor langdurig zieke kinderen.

Meer weten

Er zijn zes vormen van JIA. Hierbij is type 1A waarbij er een klein aantal gewrichten wordt aangetast het meest voorkomend.

1A. Oligoarticulaire JIA. Dit is de meest voorkomende vorm. Ongeveer de helft van de kinderen met JIA heeft deze vorm. Het komt vooral bij meisjes voor. Met name worden grote gewrichten aangedaan, zoals enkels, knieën, pols en elleboog. Soms blijft het bij één gewricht. Dat wordt dan een monoartritis genoemd.  Als er meer dan 5 gewrichten bij betrokken raken spreekt men van de uitgebreide vorm. Bij ongeveer 30% van de kinderen met een oligoarticulaire vorm van JIA ontstaan er ook oogafwijkingen. Deze afwijking moet nauwkeurig door een oogarts worden behandeld en gecontroleerd.

1B. Oligoarticulaire JIA, uitgebreide vorm. Uitbreiding komt bij een relatief klein aantal kinderen met de bovenstaande vorm voor. Er zijn dan meer dan vijf gewrichten aangedaan. Er blijkt voor het ontstaan van deze vorm een relatie te bestaan met een bepaalde erfelijke aanleg.

2. JIA met enthesitis. Vooral de gewrichten in de benen en pezen en gewrichtsbanden zijn erbij betrokken. Het komt meer bij oudere jongens voor. Deze vorm gaat soms over in een bij volwassenen voorkomende ziekte van Bechterew. In het bloed wordt een bepaalde stof gevonden die HLA-B27 heet.

3. Polyarticulaire JIA, reumafactor negatief. Er zijn hierbij minstens vijf gewrichten betrokken. Hierbij kan het dan gaan om elleboog, pols, handen, knie en enkel. Het begint net als de aandoening uit de groep 1A en 1B vaak op relatief jonge leeftijd. Verder is het een vorm die sterk lijkt op de uitgebreide vorm van JIA, type 1B.

4. Polyarticulaire JIA, reumafactor positief. Dit lijkt op de volwassen reumatoide artritis. Het treedt op in de handen, is symmetrisch. Behalve de grote gewrichten, zijn ook de kleine gewrichten van vooral de handen erbij betrokken. Er is hierbij duidelijke zwelling te zien. Ook komt hierbij algemene malaise en moeheid voor. Het beloop is heel chronisch.

5. Systemische JIA. Het woord systemisch wil zeggen dat het verspreid door het lichaam voorkomt. Het wordt ook wel systemische artritis genoemd. Er zijn dus niet alleen gewrichten bij betrokken, maar het komt ook in andere organen voor. Zo is er zwelling van lever, milt of lymfklieren. Soms is er een ontstekingsreactie in het hartzakje of van de pleurabladen.  Het wordt gekenmerkt door optreden op jonge leeftijd (2 jaar). Er is piekende koorts, huiduitslag, met een kenmerkend beeld en symmetrische gewrichtsaandoeningen in de handen. Soms staan de gewrichtsafwijkingen nog niet zo op de voorgrond. Het gaat om een ernstige vorm die evenveel bij jongens als bij meisjes voorkomt.

6. Juveniele artritis psoriatica. Kinderen met deze vorm hebben behalve een afwijking in de gewrichten ook verschijnselen van psoriasis. Dit is een bij kinderen overigens zeldzame huidziekte met roodheid en schilfering.

Veel informatie over reuma bij volwassenen en kinderen is te vinden op de site van het Reumafonds.

Deze pagina is bewerkt in 2016 door Herman van Tinteren, kinderarts niet praktiserend.